Ortadünya’nın Dilleri: J.R.R. Tolkien Tarafından Oluşturulmuş Diller
Paylaş

Başta Yüzüklerin Efendisi üçlemesi olmak üzere pek çok dünyaca ünlü esere imzasını atan İngiliz filoloji profesörü, yazar ve şair J.R.R Tolkien’in daha 13 yaşında iken ilk dil sistemini oluşturduğunu biliyor muydunuz? Eserlerinde sıkça yer verdiği, orta dünyanın dillerinden Quenya, Khuzdul ve Kara Lisan’a birlikte göz atalım.

QUENYA

Birmingham’da King Edward’s School ortaokuluna giderken ilk Elf dilini oluşturmaya başladığı bilinen Tolkien, 1915 yılında bu dile Quenya ismini verdi. Henüz 23 yaşında iken Latince, Yunanca, İtalyanca, İspanyolca, Gothic, Eski Norse, Eski İngilizce ve bir çok antik Germen diline hakim olan Tolkien’in tüm bu diller içerisinde en değer verdiği ise kuşkusuz Fince oldu.

 

Fince’yi keşfetmek benim için tamamı daha önce tatmadığım muhteşem şarap şişeleriyle dolu bir mahzeni keşfetmek gibiydi. Beni kısmen zehirledi.”

Tolkien, Quenya’yı oluştururken kurmaca metinlerinde neredeyse her bölgeden elfin başka bir ağızla Quenya’yı konuşmasını istediği için değişken şekillerde ve farklı varyasyonlarla oluşturmuştur. Kendisi de uzun seneler antik diller üzerine eğitim aldığından kurguladığı orta dünyadaki dilinde göçler ve diğer ilişkiler ile nesilden nesile değişmesi gerektiğini düşünerek dillerin gramerini oluşturmuştur.

Quenya dili özünde tüm elflerin dilidir. Yüzüklerin Efendisi üçlemesinde yoğun olarak ve Tolkien’in ölümünün ardından oğlu Christopher Tolkien’in yayınladığı Hobbit ve Yüzüklerin Efendisi’nin geçtiği Ortadünya’ya ilişkin denemelerini içeren Silmarillion isimli kitapta Quenya’ya rastlamak mümkündür. Tolkien’in Quenya ile yazdığı en uzun yazı ise “Namarie” isimli şiirdir.

Tabii ki Quenya, yalnızca Latin alfabesiyle ifade edilebilen bir dil değil. Latin alfabesinin yanı sıra Tengwar, Cirth ve Sarati alfabeleriyle yazılıyor. Tolkien’in Quenya’nın en uzun kullanımı olarak yazdığı Namarie şiirinin ilk satırları Tengwar alfabesiyle aşağıdaki gibi yazılıyor:

“Ah! Rüzgarda sürüklenen altın güz yaprakları gibi, Uzun yıllar ağaçların kanatları gibi sonsuz!”

Quenya dilinde bazı basit kelimelerin anlamları:

Dünya – ambar, cemen

Gök – menel

Su – nén

Ateş – nár

Gece – lóme

Gündüz – aurё

Kadın – nís

Erkek – nér

Quenya dilinde Ortadünya terimleri:

Mar-nu-Falmar – Dalgaların altındaki Ülke

Quenta Silmarillion – Silmarilerin Hikayesi

Namarie – “İyi ol”

 

KHUZDUL

Ortadünya’da cücelerin aralarında kullandıkları gizli dil Khuzdul’dur. Cirth alfabesi ile yazılmaktadır. Tolkien, Ortadünya cüceleri ile Musevileri benzetmektedir: “İki grup da yaşadıkları yerin hem yerlisi hem yabancısı olmuşlardır, yaşadıkları yerin dilini kendilerine özgü bir aksan ile konuşmaktadırlar.” Buradan harketle Khuzdul dilinde baskın bir Semitik etki mevcut olmuştur. Hatta bazı noktalarda İbranice ile benzerlik kurulduğu bile iddia edilmiştir.

Khuzdul, aslında cücelerin gizli dilidir. Yüzüklerin Efendisi ve Hobbit filmlerinde ender de olsa duyulmaktadır.

Baruk Khazâd! Khazâd ai-mênu!

“Cücelerin Baltaları! Cüceler peşinizde!”

Balin Fundinul uzbad Khazad-dûmu

Moria’nın lordu Fundin’in oğlu Balin.           

KARA LİSAN

Mordor’un dilidir. Sauron tarafından yaratıldığına inanılmaktadır. Quenya gibi Elf dillerinin aksine Kara Lisan’da yazılmış şarkı veya şiir bulunmamaktadır. Ancak yüzüğün yazıtı, Kara Lisan dilinde yazılmıştır.

 

“Ash nazg durbatulûk, ash nazg gimbatul,ash nazg thrakatulûk agh burzum-ishi krimpatul.”

“Hepsine hükmedecek bir yüzük, hepsini o bulacak, Hepsini bir araya getirip karanlıkta birbirine bağlayacak.”

Geçtiğimiz Mayıs ayında Zorlu PSM sahnesinde gerçekleşen ve büyük ilgi gören görkemli The Lord of the Rings in Concert serisi, 13-14 Nisan 2018’de The Lord of the Rings in Concert: The Return of The King ile kaldığı yerden devam ediyor. Nespresso'nun katkılarıyla gerçekleşecek etkinlik hakkında detaylı bilgi için tıklayın.

Yazı: Nazlı İlke Kaya